Creatief ben je of ben je niet. Toch? Iedereen heeft wel een creatieve vriend of vriendin in zijn of haar omgeving waar je een tikkeltje jaloers naar opkijkt en denkt. “Waarom zij wel…” Maar al gauw leg je je erbij neer en denkt: “tja, ik ben gewoon niet zo creatief. C’est ça.” Maar voordat je bij de pakken gaat neerzitten, er is hoop.

Creativiteit kan je zien als een spier in ons brein. De engelse wetenschappelijke benaming, is Default Mode Network (DMN), maar dat mag je voor nu vergeten. We houden het gewoon bij ‘creatieve spier’. We weten inmiddels hoe we onze lichaamsspieren kunnen trainen door te sporten. Of je dat nou in de sportschool doet, een rondje gaat hardlopen of met pijn en moeite jezelf in een downward facing dog probeert te manoeuvreren is aan jou. Ook is het een feit dat we daar niet altijd even veel zin in hebben, maar denk je ooit na het sporten; “heh, wat vervelend dat ik net gesport heb”. Au contrair. Je voelt je heel goed en bent blij met jezelf. En terecht. Maar hoe zit het met je creatieve sper? Hoe train je die?

Douche

Het DMN (dit mocht je vergeten) is een plek in je hersenen die actief wordt in ruststand. Anders gezegd; rust doet activeren? Contradictio in terminis of toch niet? Het is eigenlijk heel logisch als je er over nadenkt. Vaak hoor je dat mensen hun beste ideeën onder de douche krijgen. Dit is dus geen toeval*. Douchen is namelijk typisch iets waar je in het algemeen veel rust ervaart, omdat je een paar simpele taken uitvoert waar je niet over na hoeft te denken. Je moet je wassen, misschien poets je je tanden, maar vooral staar je een beetje dromerig voor je uit in gedachte verzonken. Dan gaat dus het DMN gedeelte van je brein werken. Dit gebeurt bijvoorbeeld ook als je een boek leest, mediteert, en hier komt het: aandachtig naar kunst kijkt. 

Bedenk nou eens een plek waar je, mits je een museumjaarkaart* hebt, zo goed als gratis naar kunst kunst kijken? Juist, het museum. Als we kunnen stellen dat je je fysieke spieren kan trainen door naar de sportschool te gaan, dan zou je dus kunnen zeggen dat het museum een soort sportschool voor de geest is, lees; ‘gym for the mind’. Rudi Fuchs, je gaat hem vaker in mijn stukken tegenkomen, noemde het museum overigens al “een school waar je leert kijken”, dus het komt niet uit de lucht vallen. In ieder geval is het een plek waar je die ‘creatieve spier’ kan trainen en ontwikkelen. 

Fit

Maar ben je na een keer sporten meteen fit? Was het maar zo’n feest. Fit worden, en nog belangrijker, fit blijven vereist tijd, aandacht en herhaling. Hard werken wordt beloond etc. Hetzelfde geldt voor de creatieve spier. Er staat je geen creatief leven te wachten als je een keer per jaar naar het museum gaat. Van 2007 tot 2018 is het aantal vestigingen van fitnessbedrijven met 78% gestegen naar 1790 op landelijk niveau, waarbij schijnbaar 3 miljoen mannen en vrouwen wekelijks – ik betwijfel het, maar prima – naar de sportschool gaan. Aan de andere hand telde Nederland in 2016 zo’n 694 musea (waarvan 87 kunstmusea), waarbij de gemiddelde Nederlander 1,5 keer per jaar naar een museum gaat. Er zijn meerdere conclusies uit deze data te verzinnen, maar het  laat in ieder geval zien dat we als samenleving meer waarde hechten aan het trainen van onze fysieke spieren dan de creatieve spier. En waarom zou dat zijn? 

Dit heeft waarschijnlijk te maken met de hoge instapdrempel die de kunstwereld met zich meebrengt. Voordat ik hierop doorga wil ik graag dat je dit onderstaande stukje tekst leest. Dit vond ik op een bordje naast een kunstwerk – twee levensgrote moodboards – op de opendag van de Rijksacademie in Amsterdam. Zo schreef de kunstenaar Jude Crilly het volgende over zijn werk: 

 

[…] “De moodboards brengen een persoonlijk archief van gelaagde en gedocumenteerde, artistieke onderwerpen in beeld en verkennen thema’s als erotiek, voedsel en zorg, als onderdeel van bredere sociaal economische systemen. Ze stellen een heruitvoering voor van verhalen, taxonomieën, schema’s of classificaties die van oudsher door het kapitalistische patriarchaat zijn vastgelegd.” […]

 

Wat heb je? Kapitalistisch patriarchaat? Sorry wat? 

Dit bedoel ik met hoge instapdrempel. Nou staat de Rijksacademie wel een beetje bekend om een zijn iets wat pretentieuze ‘kijk-mij-nou’ imago en is een bezoek aan een open dag van de academie sowieso niet echt een instap modelletje voor de beginnende kunstliefhebber, maar alsnog wordt er veel van de kijker gevraagd. Maar musea hebben hier soms ook een handje van. Ook zij houden niet altijd rekening met het feit dat je begrippen als abstractie of expressionisme nog niet helemaal begrijpt. Ook de audiotours doen te vaak aan een klassiek hoorcollege denken, waar er al snel met ingewikkeld vakjargon wordt gesmeten. Toegegeven, het is ook geen makkelijke opgave, maar er zijn wel musea die dit goed doen. Neem het Stedelijk Museum Schiedam die, weliswaar juk-vrij van Amsterdamsche pretentie, met hele creatieve formats komt waardoor de ervaring veel toegankelijker wordt. Laten we hopen dat goed voorbeeld doet volgen.

Geluksmomentjes

Maar nu moeten we ook de spiegel omdraaien en naar onszelf kijken. Je mag niet verwachten dat het museum alles voor je doet, net zoals je niet van een sporttrainer mag verwachten dat hij naast instructies ook nog zelf de gewichten gaat optillen. Ook hier geldt, zoals bij fit worden: tijd, aandacht en herhaling. Maar als je bereid bent om deze tijd en moeite erin te stoppen, zul je zien dat de geluksmomentjes die je na sporten ervaart ook zal ervaren bij het bezoek aan een museum. Bijvoorbeeld als je bepaalde kunstwerken aan kunstenaars kunt koppelen of je een kunststroming, zoals het expressionisme, gaat onderscheiden en daar ook weer andere ervaringen aan kunt koppelen. 

En wees niet bang, je hoeft dit niet alleen te doen. Er zijn genoeg handvatten die je kunnen helpen bij het beter begrijpen van een kunstwerk of het leuker maken van een museumbezoek (lees handleiding voor leuker museumbezoek LINK HIER).

Dus waar wacht je op?! Ga eropuit en ontdek. Ga die creatieve spier trainen. Ga lezen, kijken, luisteren en verdiep je en voel je vooral niet dom als je even iets niet begrijpt. Alleen zo bewandel je het pad naar een creatief leven. En voor je het weet ben jij diegene waarover mensen zeggen: ‘Wow, [vul in eigen naam] is zo creatief! Was ik dat maar…” 

 

———————————————-

 

*Hoe graag ik de term: ‘Gym for the mind’ zelf zou hebben bedacht moet ik alle credits geven aan goede vriend en kunsthistoricus Paul van den Biesen. Hij kwam hiermee. Maar in de woorden van Picasso: “Good artists copy, great artists steal”. Niet dat ik mezelf als een kunstenaar zie, maar je snapt m’n punt  😉 

 

Bronnen

  1. https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2017/44/musea-in-nederland-2016
  2. https://www.kennisbanksportenbewegen.nl/?file=9304&m=1546971033&action=file.download
  3. Link naar kopen van museum jaarkaart: https://www.museumkaart.nl/bestel